Ambiwalentny – co to znaczy? Wyjaśnienie pojęcia

Ambiwalentny oznacza zawierający sprzeczne uczucia, pragnienia, opinie albo tendencje wobec tej samej osoby, rzeczy lub sytuacji. Nie znaczy obojętny. Sprawdź, jak poprawnie używać tego słowa i czym różni się ambiwalencja od niejednoznaczności.

Ambiwalentny – co to znaczy?

Przymiotnik ambiwalentny opisuje wewnętrzną dwoistość. Ktoś może jednocześnie kogoś podziwiać i nie lubić, czuć potrzebę bliskości oraz obawiać się zranienia albo cieszyć się z nowej pracy i martwić się związanymi z nią obowiązkami.

W codziennym języku słowo odnosi się najczęściej do emocji i postaw. Można mieć ambiwalentne uczucia, ambiwalentny stosunek, ambiwalentne podejście lub ambiwalentną opinię. W szerszym znaczeniu wyraz oznacza także coś dwuznacznego, niejasnego lub niejednoznacznego.

Ambiwalentny nie oznacza obojętny. Obojętność to brak silnych emocji, a ambiwalencja oznacza współistnienie uczuć przeciwstawnych.

Ambiwalentny a obojętny

Te dwa słowa bywają mylone, ponieważ oba mogą opisywać brak jednoznacznej reakcji. Różnica dotyczy jednak siły przeżyć. Osoba obojętna nie jest szczególnie zainteresowana daną sprawą, natomiast osoba ambiwalentna przeżywa wobec niej emocjonalny konflikt.

Skąd pochodzi słowo ambiwalentny?

Termin wywodzi się z łaciny. Tworzą go słowa ambo, czyli obaj lub obydwa, oraz valens – silny, skuteczny. Sens etymologiczny wskazuje więc na współwystępowanie dwóch silnych, często przeciwnych tendencji.

Do psychiatrii pojęcie wprowadził Eugen Bleuler w 1911 roku. Użył go do opisu sytuacji, w której wobec jednego obiektu pojawiają się równocześnie pozytywne i negatywne nastawienia. Później termin przyjął się także w psychologii oraz języku ogólnym.

Jak rozumieć ambiwalentne uczucia?

Ambiwalentne uczucia dotyczą tej samej osoby, rzeczy lub sytuacji. Nie chodzi o następujące po sobie, zwykłe zmiany nastroju, lecz o współistnienie sprzecznych reakcji. Można kochać rodzica, a jednocześnie czuć do niego złość za krzywdzące zachowanie.

Podobny stan pojawia się w relacjach partnerskich. Ktoś może tęsknić za partnerem po rozstaniu, ale równocześnie pamiętać o doznanym rozczarowaniu. Awans zawodowy bywa źródłem dumy i radości, a zarazem stresu z powodu większej odpowiedzialności. Kto z nas nie zna sytuacji, w której chce coś zrobić, lecz jednocześnie odczuwa silną niechęć?

Przykłady użycia

Poprawne zdania mogą brzmieć następująco:

• Mam ambiwalentny stosunek do tej książki – podoba mi się język, ale nie przekonuje mnie fabuła.
• Jej relacja z rodzicami jest ambiwalentna, ponieważ łączy wdzięczność z żalem.
• Odebrałem tę wiadomość ambiwalentnie: ucieszyła mnie, lecz także wzbudziła niepokój.
• Film wywołał we mnie ambiwalentne uczucia, choć zawierał wiele świetnych scen.

Ambiwalentny stosunek

Wyrażenie ambiwalentny stosunek oznacza mieszaną, niejednoznaczną ocenę kogoś lub czegoś. Można mieć taki stosunek do polityki, pieniędzy, konkretnego kraju, pracy albo twórczości artysty. Nie jest to brak opinii, lecz opinia zbudowana z elementów pozytywnych i negatywnych.

Warto też zadbać o zgodę gramatyczną. Mówimy: ambiwalentny stosunek, ale ambiwalentne uczucia i ambiwalentna postawa. Forma ambiwalentne stosunek jest niepoprawna.

Ambiwalencja w psychologii

Ambiwalencja to pojęcie szersze niż pojedyncze wahanie. Obejmuje sprzeczne emocje, pragnienia, sądy lub działania odnoszące się do tego samego obiektu. Wewnętrzne rozdwojenie może utrudniać decyzję, powodować wielokrotne analizowanie sytuacji i zwiększać napięcie.

Utrzymujące się ambiwalentne uczucia często nasilają stres. Człowiek chce bliskości, ale boi się odrzucenia. Potrzebuje zmiany, lecz obawia się jej konsekwencji. Samo występowanie takiego konfliktu nie oznacza choroby psychicznej, ponieważ złożone emocje są częścią zwykłego życia.

W psychiatrii ambiwalencja jest opisywana także w związku ze schizofrenią, gdzie może należeć do objawów dezintegracji psychicznej. Nie wolno jednak rozpoznawać zaburzenia wyłącznie na podstawie tego, że ktoś ma mieszane uczucia. Diagnozę stawia lekarz po całościowej ocenie stanu pacjenta.

Ambiwalentny styl przywiązania

Ambiwalentny styl przywiązania wiąże się z doświadczeniami z dzieciństwa. Gdy opiekun raz reaguje troską, a innym razem odrzuca lub ignoruje dziecko, młoda osoba otrzymuje nieprzewidywalne sygnały. W dorosłości może wtedy bardzo potrzebować bliskości, a jednocześnie stale obawiać się porzucenia.

Teorię przywiązania rozwijał między innymi psychiatra dziecięcy John Bowlby. W relacjach dorosłych niepewność może przejawiać się zazdrością, szukaniem potwierdzeń uczuć, trudnością w stawianiu granic oraz gwałtownymi zmianami między złością a prośbą o wsparcie.

Syndrom sztokholmski

Syndrom sztokholmski bywa przywoływany jako przykład wyjątkowo złożonych reakcji emocjonalnych. Osoba więziona może odczuwać wobec porywacza jednocześnie strach, zależność, a nawet sympatię. Nie jest to jednak typowy przykład codziennej ambiwalencji i nie należy traktować go jako prostego wyjaśnienia każdej trudnej relacji.

Jak radzić sobie z ambiwalencją?

Sprzeczne emocje nie wymagają natychmiastowego tłumienia. Pomaga nazwanie każdej z nich oraz ustalenie, czego dotyczy: konkretnego zachowania, wspomnienia, potrzeby czy obawy. Dziennik emocji pozwala zapisać sytuację, reakcję, myśli i możliwe źródło napięcia.

Przy trudnej decyzji można zestawić argumenty za i przeciw, a następnie ocenić ich znaczenie w skali od 1 do 5. Rozmowa z bliską osobą także porządkuje przeżycia, szczególnie gdy zamiast oskarżeń pojawiają się komunikaty o własnych potrzebach.

Jeśli wewnętrzny konflikt długo utrudnia codzienne funkcjonowanie, powoduje nawracające kryzysy lub silny lęk, warto poszukać pomocy psychologicznej. Terapia indywidualna, terapia par i ćwiczenia uważności mogą ułatwić rozpoznanie emocji oraz budowanie bardziej stabilnych reakcji.

Jak odmienia się słowo ambiwalentny?

W rodzaju męskim powiemy: ambiwalentny charakter, ambiwalentnego charakteru, ambiwalentnemu charakterowi, ambiwalentnym charakterem. W liczbie mnogiej używa się form: ambiwalentne uczucia, ambiwalentnych uczuć, ambiwalentnymi uczuciami.

Wyrazy pokrewne to ambiwalencja, ambiwalentnie i ambiwalentność. Za bliskoznaczne można uznać określenia: dwojaki, dwuwartościowy, wewnętrznie sprzeczny, niejednoznaczny oraz dwuznaczny. Nie wszystkie pasują jednak do każdego zdania, dlatego sens zależy od kontekstu.